درباره سنتور ناظمی(1289ش-1376ش)

مهدی ناظمی سازنده سنتور

 

مهدی ناظمی طبق شناسنامه متولد( 1284 ه.ش ) در یزد و طبق قرآن موجودی که به خط پدر خانواده ، تاریخ تولد فرزندان ، پشت آن نوشته شده است. این تاریخ ( 1331 ه .ق ) برابر با سال ( 1289 ه.ش ) را نشان می دهد.

تمام کسانیکه کما بیش این صنعتگر بی نظیر را می شناختند با این جمله که تکیه کلام اوست آشنایی دارند" این ذوذنقه مرا دیوانه کرد"دوران زندگی مهدی ناظمی ، استاد صنعتگری که سنتور های ساخت او همیشه الگو و نمونه خوبی برای اغلب سازندگان این ساز محبوب ایرانی بوده است.

اگر بر این اعتقاد باشیم که هنر ارزنده ی استاد حبیب سماعی ( نوازنده سنتور) دوباره سنتور را زنده کرد ، و حیاتی نوین به این ساز بخشید ، و شوق نواختن سنتور را در دلها بیدار کرد.این نظریه را هم باید قبول داشته باشیم که سنتور های ساخت استاد مهدی ناظمی نیز چنین تاثیری را در صنعت سنتور سازی داشته است.

حبیب سماعی نقش اولین معلم را برای ناظمی در سنتور سازی دارا بوده است.

ناظمی:شبی از شبها که منزل حبیب بودم ، از او پرسیدم آخر تکلیف ما چیست و شاگردان شما رو ی چه ( ساز ) باید مشق کنند؟ گفت: برو بساز . گفتم : منکه بلد نیستم. گفت: چوب و ابزار آماده کن ، من میگویم ، چه باید بکنی.

کار شروع شد. و باز بینی های حبیب آن را پیش میبرد . بعد از چندی اولین سنتور از چوب گردو آماده شد. که چیز خوبی نشده بود و بعدا" آن را سوزاندیم و دومی سومی خلاصه چهارمی که از چوب سرو آزاد بود. بد نشد. در این مدت مبادرت به باز کردن سنتور هایی کردم  که از محلات مختلف اصفهان خریده بودم. برای آنکه کنجکاوی داشتم و می خواستم بدانم سازندگان آنها پل ها (چوبی که بین صفحه زیر و صفحه رو قرار دارد) را چگونه کار گذاشته اند و دیدم هر استاد کار به نوعی پل گذاری کرده ، بعضی پل های سر تا سری ( شانه ای ) و بعضی پل های تکی ( استوانه ای) در جهات مختلف بکار گرفته بودند.

بخاطر می آورم ، اوایل کار روزی حبیب از در وارد شد و گفت ناظمی چه میکنی ؟ گفتم : باز روی پل ها ی این سنتور کار میکنم، گفت آقاجان اگر این سی و سه پل اصفهان هم بود تا بحال تمام شده بود.

مشخصه سنتور های ناظمی ، گذشته از آنکه بسیار ظریف ، زیبا و تمیز ساخته می شود . آن است که دارای صدای پاک و شفاف می باشد و  اگر درست مضراب بخورد ، صدا بین تمام خرک ها یکنواخت و منظم و متعادل است. و چنانکه با اصطلاحات فنی بگوییم ، این امتیاز را دارند که مشکل گز زدن و تقه داشتن در آنها حل شده است .و اساس کار او انتخاب چوب و شناسایی آن و تشخیص گره ها و رگه ها و موجهای چوب است . بطور کلی ساختمان سنتوربر سه اصل استوار است : انتخاب چوب مناسب ، تراش صفحه ، پل گذاری.

ناظمی بهترین چوب ها را برای سنتور سل کوک و لا کوک چوب های آزاد ، گردو ، جنگلی قنداقی می داند. تراش چوب در سنتور های بزرگ و کوچک ، پر صدا و کم صدا تفاوت دارد. چوب صفحه رو باید رگ مخصوص به خود را داشته باشد.تراش صفحه رو و محاسبه تحمل فشار چوب در زیر خرکهای مختلف خیلی مهم است ، حتی گاهی صفحه رو با چهار قطر مختلف تراش می خورد.تو دماغی خواندن و یا باز خواندن یک سنتور نیز مربوط به انتخاب نوع چوب آن است. جای گل ها در باز دهی صحیح امواج خیلی اهمیت دارد. که بچه اندازه و در زیر کدام سیم ها قرار بگیرد.پل گذاری در نوع صدا تاثیر بسیار دارد . که مثلا"صدای زیر و بلندی ایجاد کند. یا مجلسی و آرام باشد. بیشترین نقصی که در صدای یک سنتور بوجود می آید . مربوط به پل گذاری می شود. در پل گذاری علاوه بر محاسبات ریاضی تا اندازه ای هم حساسیت های انسانی دخالت دارد.

برای شناسایی سنتور ناظمی، نام ناظمی بر روی کارت کوچک سفیدی رنگی در تمام سنتور های ساخت او قرار دارد. و از سوراخ گلها دیده می شود . سنتور های ناظمی با وجود تعدا کم آنها ، در تمام دنیا در دست هنرمندان است. و در سراسر ایران مشتاقان فراوانی داشته که با قیمتی بالغ بر 50 میلیون تومان نیز طرفدار دارد.

مهدی ناظمی در تاریخ 1376/3/1 در تهران در گذشت .ولی افسوس ، کلیه رموز و ریزه کاریها و اسرار تجربی سنتور سازی ایشان به کسی منتقل نگردید. روحش شاد باد.

(بر طبق شواهد موجود مرحوم ناظمی هیچ شاگردی نداشته و به قول مرحوم مهدی کمالیان هر کسی که آمد یه سئوالی از ما کرد که شاگرد حساب نمیشه).

تحقیق و برسی توسط و بسایت سه تار وتارینه از کتاب سنتور و ناظمی ، نوشته ارفع اطرائی ، انتشارات پارت 1369 تهران.

اسامی سنتور سازان حرفه ای ایران

* سنتور مرحوم مهدی ناظمی با مهر ( ناظمی) اهل یزد

* سنتور بیژن سید عارفی با مهر ( عارفی) اهل اصفهان

* سنتور داریوش سالاری  با مهر ( سالاری) اهل تهران

* سنتور غفار پور ، با مهر (     ) اهل اصفهان

* سنتور معمارزاده، با مهر (    )  اهل شیراز

* سنتور محسن راسخ ، با مهر (  ) اهل تهران

* سنتور علی غفاری ، با مهر (   )  اهل تهران

* سنتور حمید موسوی ، بامهر (    ) اهل تهران

* سنتور امیر مسعود فلاح ، با مهر (  فلاح ) اهل تهران

* سنتور برادران مرادی پسند با مهر ( غزل) اهل همدان

* سنتور ناصر علایی ، با مهر ( علایی  ) اهل تهران

* سنتور مجتبی زمانی با مهر ( زمانی ) اهل گلستان

* علی وظیفه دوست با مهر (   )  اهل

* سنتور سعید صادقی با مهر ( صادقی ) اهل اصفهان

* سنتور حسین رعنائی با مهر ( رعنائی) اهل گلستان

* سنتور ثاقبی با مهر (    ) اهل تهران

* سنتور برادران احد و رضا مسعودی با مهر( مسعودی  )  اهل گوگان

* سنتور علیزاده  با مهر  (  علیزاده   ) اهل

* سنتور اسلامی  با مهر  (     ) اهل

قیمت سنتور  مناسب ، از 500 هزار تومان شروع و تا 50 میلیون تومان به نسبت .قدمت ساز ،سازنده آن ، صدای ساز و نوع چوب متغییر میباشد.معمولا سنتور ارزانتر از این قیمت نا مرغوب و از چوب نا مناسب و از لحاظ صدا دهی نیز بد صدا میباشد.و در اصطلاح اهل فن گوش موسیقیایی را خراب میکند.

تحقیق و برسی از وبسایت سه تار و تارینه www.3tar.ir